Hai tuần trước, tôi có cuộc gọi với một quỹ đầu tư mạo hiểm Web3 ở Thung lũng Silicon. Họ đang chuẩn bị một khoản rót vốn Series A cho một Layer 2. Khi tôi hỏi họ có lo ngại về sự minh bạch của đội ngũ không, đối tác của quỹ đó cười: "Anh Hiếu ơi, ở đây, chúng tôi không lo về minh bạch. Chúng tôi lo về luật sư của các công ty cũ. Lũ đó mới thực sự nguy hiểm. Bọn chúng có thể kiện chúng tôi ra tòa và kéo dài vụ kiện ba năm chỉ để bảo vệ một dòng code vô giá trị."
Hôm nay, nhìn vào vụ Paramount và Warner Bros., tôi hiểu câu nói đó đúng đến mức nào. Bởi vấn đề không phải là một bộ phim hay một kênh truyền hình. Vấn đề là quyền lực. Và cách mà những ông lớn này xây dựng quyền lực chẳng khác gì những gì chúng ta đang chứng kiến trong thế giới tiền điện tử: sáp nhập, thâu tóm, rồi sau đó là áp đặt phí tổn lên người dùng.
Nhưng điều thú vị là, vụ kiện chặn đứng thương vụ sáp nhập 6.5 tỷ đô la này lại phơi bày một câu chuyện sâu xa hơn nhiều đối với giới Crypto. Nó hé lộ về một hình thái “tường pháp lý” mà những kẻ nắm quyền lực cũ sử dụng để bảo vệ đế chế của mình. Và nếu anh em nghĩ rằng nó chỉ là chuyện của Hollywood, thì anh em đã nhầm. Nó là câu chuyện về cách mà mọi thứ vận hành: từ việc sáp nhập sàn giao dịch, đến việc token niêm yết lên sàn nào, và thậm chí là việc một dự án DeFi có bị “fork” hay không.
Một vụ sáp nhập, hai “câu chuyện” khác nhau
Paramount và Warner Bros. Discovery đang muốn sáp nhập. 12 bang ở Mỹ kiện để ngăn chặn. Khoản tiền phạt 650 triệu đô la đang bị đe dọa. Đối với báo chí tài chính truyền thống, đây là một vụ kiện chống độc quyền. Nó nói về việc liệu hai gã khổng lồ nội dung có hợp nhất và nuốt chửng thị trường phim ảnh hay không.
Nhưng đối với một “Thợ săn câu chuyện” như tôi, đây là một thử nghiệm tuyệt vời về mặt “kiến trúc câu chuyện thị trường”. Bởi vì bên cạnh “câu chuyện về vụ sáp nhập” này, còn có một câu chuyện khác, được kể bởi giới luật sư và các nhà kinh tế học tân tự do – thứ mà tôi gọi là “câu chuyện pháp lý” hay “bức tường vô hình”.
Ở thế giới Crypto, mọi thứ đều là code. Mọi thứ đều có thể được fork. Không có tường pháp lý. Nhưng ở thế giới Wall Street, mọi thứ là hợp đồng. Nếu anh có luật sư tốt hơn, anh có thể kiện đối thủ ra khỏi thị trường. Vụ kiện này là một minh chứng hoàn hảo.
Phân tích kỹ thuật: “Bức tường vô hình” đang hoạt động thế nào?
Hãy nhìn vào cách mà 12 bang này đã xây dựng lập luận. Họ không nói: “Hai công ty này sẽ sản xuất phim dở.” Họ nói: “Việc sáp nhập này sẽ làm giảm cạnh tranh trong hai thị trường: thị trường phát hành phim rạp và thị trường streaming.”
Đây là một chiêu bài cổ điển. Họ đang cáo buộc rằng sau khi sáp nhập, công ty mới sẽ có quá nhiều quyền lực. Họ sẽ có thể ép rạp chiếu phim (như AMC) phải chiếu phim của họ với điều khoản bất lợi vì họ sở hữu quá nhiều bom tấn. Họ sẽ có thể tăng giá streaming vì không còn đối thủ cạnh tranh nữa.
Và giờ đây, họ đang tìm cách xây dựng “bức tường” bằng một lệnh cấm của tòa án. Đây không phải là một vụ kiện đòi bồi thường. Đây là một vụ kiện để ngăn chặn một hành động. Khoản tiền phạt 650 triệu đô la kia không phải là hình phạt. Nó là “phí thoát hiểm” – một điều khoản trong hợp đồng sáp nhập mà các luật sư của Paramount và Warner Bros. đã dự tính trước, đề phòng trường hợp bị chính phủ chặn lại.
Điều này gợi nhớ cho tôi về một hiện tượng trong Crypto: cái gọi là “kill switch” hay “emergency pause” trong các smart contract. Chúng ta lập trình cho những kịch bản tồi tệ nhất. Các công ty truyền thống cũng vậy, nhưng “code” của họ là hợp đồng hàng nghìn trang, và “bug” của họ là sự thay đổi trong quan điểm chính trị.
Áp dụng vào thế giới Crypto: Vụ sáp nhập CEX và cuộc chiến giành “Layer 2”
Hãy tưởng tượng một vụ sáp nhập giữa hai sàn giao dịch tập trung lớn, chẳng hạn như Binance và Coinbase. Nó khó xảy ra trong thực tế, nhưng hãy suy luận: Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC) sẽ ngay lập tức lao vào. Họ sẽ nói rằng việc sáp nhập sẽ tạo ra một “công ty độc quyền giao dịch” và gây hại cho nhà đầu tư.
Nhưng ở thế giới phi tập trung, mọi chuyện khác hẳn. Nếu Uniswap và Sushiswap muốn “sáp nhập” thông qua một cơ chế nào đó (ví dụ, chuyển toàn bộ thanh khoản), thì không có tòa án nào có thể ngăn cản. Bởi vì không có thực thể pháp lý nào để kiện. “Code is law” – một câu nói cửa miệng của chúng ta, nhưng trong trường hợp này, nó lại là một lợi thế cực kỳ lớn.
Tuy nhiên, nó cũng là một con dao hai lưỡi. Bởi vì “không có tường pháp lý” đồng nghĩa với việc “không có sự bảo vệ pháp lý”. Nếu một dự án DeFi bị hack, bạn không thể gọi FBI. Bạn phải dựa vào community, vào cộng đồng whitehat và vào hy vọng.
Contrarian angle: Câu chuyện bị bỏ qua
Có một khía cạnh thú vị ở đây: bản thân vụ kiện này là một câu chuyện mà giới Crypto nên nghiên cứu kỹ. Nó cho thấy một xu hướng rõ ràng: chính phủ đang ngày càng có khả năng can thiệp sâu vào các thị trường “truyền thống”. Khi mà họ đã quen với việc chặn các vụ sáp nhập như thế này, họ sẽ tự tin hơn để chặn các vụ sáp nhập trong lĩnh vực của chúng ta.
Hãy nhìn vào đề xuất về một “cơ quan quản lý thanh khoản” mà tôi có nghe lỏm từ một số nhà hoạch định chính sách châu Âu. Họ muốn có quyền yêu cầu các dự án DeFi phải có “một bộ phận tuân thủ” và phải nộp báo cáo thường xuyên. Nếu họ thành công (và điều đó đang xảy ra với MiCA), thì những “bức tường vô hình” này sẽ dần được xây dựng.
Tôi đã nói với một người bạn trong một buổi offline ở Hà Nội: “Cậu cứ tưởng tượng, một ngày nào đó, toàn bộ các Layer 2 trên Ethereum bị yêu cầu phải có giấy phép hoạt động. Nếu không có giấy phép, họ sẽ bị chặn bởi các nhà cung cấp dịch vụ RPC. Lúc đó, câu chuyện về ‘sự phi tập trung’ sẽ chỉ còn là một câu chuyện.”
Takeaway: Nhìn vào bức tường, không phải bộ phim
Tôi đã mất 70% danh mục đầu tư trong bear market 2022. Một phần vì sự kiêu ngạo, một phần vì thiếu hiểu biết về những “lực lượng vô hình” đang định hình thị trường. Vụ kiện này là một lời nhắc nhở rằng, dù chúng ta có muốn tin vào “code is law” đến đâu, thì những bức tường pháp lý, những vụ kiện chống độc quyền, vẫn là những câu chuyện có sức mạnh chi phối thị trường lớn hơn bất kỳ smart contract nào.
Đối với các nhà đầu tư Crypto, hãy nhìn vào vụ Paramount-Warner Bros. và đặt câu hỏi: Lộ trình phát triển (roadmap) của dự án mà anh đang hold có chịu sự chi phối của bất kỳ “bức tường vô hình” nào không? Nếu câu trả lời là “có” (ví dụ, một dự án layer 2 có thể bị kiện vì vi phạm bằng sáng chế của một công ty Web2), thì có lẽ anh nên cân nhắc lại.
Còn tôi? Tôi sẽ tiếp tục theo dõi vụ kiện này. Bởi vì nó không chỉ là câu chuyện về hai ông lớn Hollywood. Nó là câu chuyện về tương lai của tiền bạc, về cách mà các câu chuyện quyền lực cũ đang cố gắng viết lại kịch bản cho thế giới số.
Và tôi cá rằng, khi vụ kiện kết thúc, bài học từ nó sẽ có giá trị hơn bất kỳ whitepaper nào mà tôi từng đọc trong ba năm qua.