Ngày 14 tháng 8 năm 2024, tỷ phú Bill Ackman thông báo khởi động quỹ đầu tư mạo hiểm Pershing Square Ventures Ltd. – một quỹ thường xanh (evergreen) cho phép nắm giữ cổ phiếu của các công ty khởi nghiệp ngay cả sau khi IPO. Thoạt nhìn, đây là một động thái thuần túy của tài chính truyền thống. Nhưng với tôi – một người đã dành 22 năm trong ngành blockchain và chứng kiến quá nhiều dự án sụp đổ vì thiếu vốn dài hạn – cấu trúc này chứa đựng một bài học mà Web3 cần học hỏi ngay lập tức.
Hãy tưởng tượng bạn là một nhà sáng lập DeFi. Bạn đã xây dựng một giao thức tuyệt vời, nhưng quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) truyền thống chỉ có vòng đời 10 năm. Đến năm thứ 8, họ buộc phải bán token của bạn, gây áp lực giảm giá, phá hủy giá trị cho cộng đồng. Đây không phải là lỗi của VC – đó là lỗi cấu trúc. Và Pershing Square vừa đưa ra giải pháp: một quỹ thường xanh không có ngày hết hạn, nơi nhà đầu tư cam kết đồng hành cùng công ty trong suốt hành trình, từ giai đoạn tiền IPO cho đến khi công ty trưởng thành.
Phân tích kỹ thuật cho thấy điểm mấu chốt của quỹ này là “tài sản gia đình Ackman” được chuyển vào danh mục đầu tư ban đầu, tạo ra một lượng AUM khởi điểm đáng kể mà không cần huy động vốn từ bên ngoài. Điều này có nghĩa là quỹ không phải chịu áp lực “phải deploy vốn nhanh”, một cạm bẫy thường thấy ở các quỹ VC mới. Trong blockchain, áp lực deploy vốn dẫn đến đầu tư vào các dự án kém chất lượng – một vấn đề mà tôi đã chứng kiến trong vụ sụp đổ của dự án PesaLink năm 2017. Mất tiền còn hơn mất niềm tin, nhưng khi vốn được triển khai một cách vội vã, cả tiền và niềm tin đều mất.
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác: cấu trúc thường xanh của Pershing Square dựa hoàn toàn vào uy tín cá nhân của Bill Ackman. Nếu ông ấy mất tập trung hoặc gặp rắc rối pháp lý, quỹ có thể mất đi sức hút. Trong thế giới phi tập trung, chúng ta không thể dựa vào một cá nhân. Các quỹ đầu tư dạng DAO với cơ chế quản trị phi tập trung và tokenomics có thể tạo ra một phiên bản thường xanh thực sự – nơi vốn được quản lý bởi cộng đồng, không bị ràng buộc bởi thời gian hay danh tính. Đầu cơ không phải là cách mạng. Điều cần thiết là một hệ thống trong đó phần thưởng dài hạn được ưu tiên hơn lợi nhuận ngắn hạn.
Điều này đưa chúng ta đến một câu hỏi lớn: Liệu blockchain có thể tự xây dựng những quỹ thường xanh của riêng mình hay không? Tôi tin là có, nhưng chỉ khi chúng ta vượt qua được tư duy “thoát ra nhanh” (exit liquidity) đang thống trị thị trường hiện tại. Những dự án như The LAO hoặc MetaCartel đã thử nghiệm các quỹ đầu tư DAO, nhưng họ vẫn bị mắc kẹt trong mô hình VC truyền thống. Cần một bước đột phá: một quỹ nơi nhà đầu tư cam kết nắm giữ token ít nhất 5 năm, và phần thưởng được phân phối dựa trên giá trị tạo ra thực tế, không phải trên sự đầu cơ.
Khi ETF Bitcoin được phê duyệt vào năm 2024, tôi chứng kiến dòng vốn tổ chức đổ vào nhưng lại làm suy yếu tinh thần phi tập trung. Các tổ chức lớn mua Bitcoin như một tài sản tài chính, không phải vì niềm tin vào công nghệ. Họ sẽ bán khi thị trường giảm. Ngược lại, quỹ thường xanh của Pershing Square có thể là tấm gương cho các quỹ blockchain: hãy xây dựng một cấu trúc nơi nhà đầu tư không thể dễ dàng rút lui, nơi lợi ích của họ gắn liền với sự phát triển bền vững của dự án.
Tôi đề xuất một thử nghiệm: hãy tạo ra một quỹ đầu tư DAO thường xanh, với tài sản ban đầu đến từ các nhà sáng lập và cộng đồng, và sử dụng smart contract để tự động phân phối lợi nhuận dựa trên các chỉ số on-chain (TVL, doanh thu giao thức, số lượng người dùng). Không có ngày kết thúc, không có áp lực bán. Đó mới là cách mạng thực sự.
Đầu cơ không phải là cách mạng. Và việc Pershing Square bước vào lĩnh vực đầu tư mạo hiểm với cấu trúc thường xanh là một lời nhắc nhở rằng ngay cả tài chính truyền thống cũng đang tìm cách thoát khỏi cái bẫy ngắn hạn. Nếu chúng ta không hành động, blockchain sẽ bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua xây dựng giá trị dài hạn.
Bạn đã sẵn sàng xây dựng quỹ thường xanh cho Web3 chưa?