Đầu năm 2025, một báo cáo nhỏ từ Addis Ababa lọt vào radar của tôi: lượng hash rate từ Ethiopia tăng 40% trong quý. Tin tức này không gây sốc như khi El Salvador chấp nhận Bitcoin làm tiền tệ, nhưng nó đánh dấu một sự dịch chuyển thầm lặng trong bản đồ địa chính trị của ngành đào coin. Và nếu bạn là một quản lý quỹ token như tôi, bạn buộc phải hỏi: điều gì đang thực sự diễn ra ở vùng Sừng châu Phi này?
Hãy quay ngược 5 năm. Năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, 90% hash rate Bitcoin tập trung ở Trung Quốc. Đến nay, sau làn sóng đàn áp khai thác ở Tân Cương và sự trỗi dậy của các bang năng lượng rẻ ở Mỹ (Texas, New York), bản đồ khai thác đã phân mảnh. Kazakhstan từng là ngôi sao, rồi gục ngã vì bất ổn chính trị. Và giờ, Ethiopia – một quốc gia với GDP bình quân đầu người dưới 1.000 USD – đang nổi lên như một điểm sáng.
Tại sao lại là Ethiopia? Câu trả lời nằm ở con đập Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) – công trình thủy điện lớn nhất châu Phi, với công suất thiết kế 6.450 MW. Lượng điện dư thừa sau khi phục vụ nhu cầu nội địa (vốn còn thấp do hệ thống truyền tải yếu kém) đang được bán với giá cực rẻ cho các mỏ đào. Theo ước tính của một quỹ đầu tư tôi từng hợp tác, chi phí điện tại Ethiopia có thể thấp hơn 30-40% so với Texas, nơi đang là thiên đường khai thác của Mỹ.
Nhưng hãy dừng lại. Kinh nghiệm 10 năm quan sát thị trường của tôi cho thấy những 'thiên đường' như vậy thường tiềm ẩn cạm bẫy. Đầu tiên là tình trạng 'công bằng năng lượng'. Chính phủ Ethiopia đang phải cân bằng giữa thu hút đầu tư nước ngoài từ các công ty khai thác và đảm bảo nguồn điện giá rẻ cho 120 triệu dân, nơi tỷ lệ tiếp cận điện nông thôn vẫn dưới 50%. Nếu giá điện sinh hoạt tăng vì nhu cầu công nghiệp, bất ổn xã hội có thể xảy ra. Đó là kịch bản mà Kazakhstan từng trải qua vào năm 2022.
Thứ hai, bài toán cơ sở hạ tầng. Việc vận hành một mỏ đào ở Ethiopia không giống như ở Bắc Âu. Năm 2022, trong một chuyến khảo sát cho quỹ, tôi đã thấy các container đào phải dùng máy phát diesel dự phòng vì mất điện lưới. Hiện nay, dù GERD đã cải thiện, tình trạng cắt điện vẫn xảy ra ở một số khu vực. Các công ty khai thác phải đầu tư thêm vào hệ thống lưu trữ pin và biến tần để ổn định dòng điện, làm tăng tổng chi phí đầu tư lên 15-20%. Điều này làm giảm lợi thế chi phí điện ban đầu.
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà tôi cho là đáng chú ý: Ethiopia có thể trở thành trung tâm không chỉ cho đào Bitcoin mà còn cho các ứng dụng compute-heavy như AI training. Với nguồn thủy điện dồi dào và chính phủ đang nỗ lực xây dựng khu công nghệ cao, các nhà máy khai thác có thể tái sử dụng hạ tầng điện và làm mát để chạy GPU cho các startup AI địa phương. Điều này đã xảy ra ở Thụy Điển và Na Uy – những nơi ban đầu chỉ có đào coin, sau đó chuyển sang HPC (High-Performance Computing). Tôi đã chứng kiến sự chuyển đổi này khi đầu tư vào một mỏ đào ở Bắc Âu năm 2023.
Vậy tôi đánh giá thế nào về cơ hội đầu tư? Trong ngắn hạn (6-12 tháng), Ethiopia vẫn là một nơi tốt để đa dạng hóa hash rate cho các quỹ khai thác lớn, nhưng không phải là nơi đầu tư độc lập. Rủi ro chính trị và hạ tầng còn quá cao. Tuy nhiên, nếu chính phủ Ethiopia ban hành một khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động khai thác và xuất khẩu Bitcoin (như El Salvador hoặc Trung Phi), thì đó sẽ là tín hiệu mua mạnh mẽ.
Nhưng hãy nhớ: không có món quà nào miễn phí. Điện giá rẻ thường đi kèm với bất ổn. Và trong thế giới tiền số, ‘cường quốc’ hôm nay có thể là ‘vùng trắng’ ngày mai. Câu hỏi không phải là liệu Ethiopia có trở thành cường quốc khai thác hay không, mà là sự trỗi dậy đó kéo dài bao lâu trước khi các lực lượng chính trị và xã hội kéo nó trở lại mặt đất.
Đám đông đang đổ xô theo dòng điện rẻ. Tôi? Tôi sẽ đứng lại để đọc bản in nhỏ của hợp đồng thuê đất với chính phủ.