Hook
Khi một cựu chủ tịch ngân hàng bước vào thế giới blockchain, điều gì đang thực sự diễn ra? Signature Bank – một trong những ngân hàng thân thiện với crypto nhất nước Mỹ – sụp đổ vào năm 2023. Nhưng di sản của nó vẫn sống: N3XT, một dịch vụ thanh toán xuyên biên giới tức thì dựa trên blockchain, vừa được ra mắt bởi chính người từng đứng đầu Signature Bank. Có phải đây là cầu nối giữa tài chính truyền thống và phi tập trung? Hay chỉ là một phiên bản được tân trang của Signet – nền tảng thanh toán nội bộ mà Signature từng vận hành? Tôi đã từng mất tiền vì tin vào những lời hứa trong cơn sốt ICO 2017, nhưng tôi vẫn tin. Tin rằng sự thật nằm ở chi tiết kỹ thuật, ở những quyết định kiến trúc mà không phải ai cũng nhìn thấy.
Context
N3XT tự định vị là một dịch vụ thanh toán xuyên biên giới tức thì, được quản lý (regulated). Đây là một tín hiệu quan trọng: trong thế giới crypto, “regulated” thường đi kèm với sự đánh đổi – bạn mất đi tính phi tập trung để đổi lấy sự chấp thuận của pháp luật. Founder là cựu chủ tịch Signature Bank, một người có mạng lưới quan hệ sâu rộng trong giới tài chính Mỹ và hiểu rõ áp lực từ các cơ quan quản lý. Signature Bank từng vận hành Signet, một mạng lưới thanh toán blockchain tư nhân cho phép khách hàng doanh nghiệp chuyển tiền 24/7. N3XT có thể là phiên bản mở rộng của ý tưởng đó, nhưng lần này nhắm đến thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, thông tin hiện tại chỉ là một thông cáo báo chí: không có white paper, không có testnet, không có đối tác ngân hàng được công bố. Điều này khiến tôi nhớ lại năm 2020, khi tôi bắt đầu xây dựng cộng đồng Bangalore DeFi Explorers và chứng kiến bao nhiêu dự án “hứa hẹn” nhưng không có sản phẩm thực sự.
Core
Bóc tách lớp kỹ thuật, N3XT có thể là một trong ba kiến trúc: (1) một permissioned blockchain nơi các nút xác thực là các ngân hàng được cấp phép, (2) một lớp trung gian kết nối các blockchain công khai với hệ thống ngân hàng truyền thống thông qua stablecoin hoặc token hóa tiền gửi, hoặc (3) một giải pháp lai ghép giữa cả hai. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, khả năng cao nhất là lựa chọn thứ hai: một mạng lưới thanh toán được quản lý, sử dụng stablecoin hoặc token hóa tiền gửi, và dựa vào một blockchain công khai (như Ethereum, Stellar, hoặc Avalanche) cho tính minh bạch, nhưng quyền truy cập bị giới hạn bởi KYC/AML. Điều này giải thích tại sao họ nhấn mạnh “regulated”. Nó không phải là một decentralized finance (DeFi) thuần túy, mà là một fintech được hỗ trợ bởi blockchain. Sự khác biệt là tinh tế nhưng quan trọng: N3XT có thể cung cấp tốc độ và chi phí thấp hơn SWIFT, nhưng nó vẫn là một hệ thống có kiểm soát, nơi một thực thể (hoặc một nhóm nhỏ) có thể quyết định ai được phép tham gia. Mỗi blockchain là một lời hứa. Mỗi lời hứa là một rủi ro. Nếu N3XT chọn permissioned chain, rủi ro tập trung hóa là rất cao: một điểm yếu trong bảo mật của validator có thể dẫn đến thảm họa. Nếu họ chọn public chain, họ phải đối mặt với vấn đề về quyền riêng tư và tốc độ xác nhận. Nhưng có một điều tôi thấy thú vị: họ không đề cập đến token. Trong thế giới crypto, không có token thường có nghĩa là không có đầu cơ, không có cộng đồng “diamond hand” – nhưng cũng có nghĩa là mô hình kinh doanh dựa trên phí, giống như một ngân hàng thực thụ. Điều này phù hợp với hồ sơ của founder, người đến từ thế giới tài chính truyền thống, nơi “token” là một khái niệm xa lạ.
Contrarian
Hầu hết mọi người sẽ nhìn vào N3XT và nói: “Đây là tương lai của thanh toán xuyên biên giới.” Nhưng tôi nghi ngờ. Tôi đã thấy quá nhiều dự án hứa hẹn “cầu nối giữa TradFi và DeFi” nhưng cuối cùng chỉ là một ứng dụng ngân hàng với giao diện blockchain. Sự khác biệt giữa một giao thức và một ngân hàng là niềm tin. Một giao thức phi tập trung không cần bạn tin tưởng nó, chỉ cần bạn tin vào mã nguồn. Một ngân hàng thì yêu cầu bạn tin vào uy tín của nó. N3XT, với “regulated” và cựu chủ tịch ngân hàng, đang yêu cầu bạn tin vào uy tín. Liệu điều đó có đủ? Trong thị trường gấu 2022, tôi đã mất 70% danh mục vì tin vào những dự án có đội ngũ “uy tín” nhưng không có sản phẩm. Tôi học được rằng uy tín không thể thay thế cho code được kiểm toán và cộng đồng phi tập trung. N3XT có thể là một bước tiến thực sự nếu họ cho phép kiểm toán độc lập và công khai kiến trúc. Nhưng nếu họ chỉ dựa vào giấy phép và mối quan hệ, họ sẽ không khác gì SWIFT với một lớp blockchain mỏng. Góc nhìn phản trực giác: Có thể sự kết hợp giữa ngân hàng truyền thống và blockchain này chính là con đường duy nhất để đưa crypto vào mainstream? Hay nó chỉ là một bản copy của Signet với cái mác mới? Tôi nghiêng về phía sau, nhưng sẵn sàng thay đổi quan điểm khi có bằng chứng.
Takeaway
Tương lai của thanh toán không nằm ở việc chọn giữa SWIFT và blockchain, mà ở việc xây dựng một cầu nối minh bạch, công bằng. Nhưng nếu cây cầu đó do một ngân hàng xây, liệu nó có thực sự dẫn đến tự do? Tôi sẽ theo dõi N3XT, không phải với tư cách một nhà đầu tư, mà với tư cách một người xây dựng cộng đồng, người luôn tìm kiếm những dự án có thể mang lại giá trị thực sự. Hãy cho tôi thấy code, cho tôi thấy testnet, cho tôi thấy cộng đồng. Còn bây giờ, tôi chỉ thấy một câu chuyện đẹp. Và tôi đã từng bị câu chuyện đẹp lừa nhiều lần rồi.