Trong 7 ngày qua, một câu chuyện ít ai để ý đã lặng lẽ diễn ra trong giới công nghệ: Anthropic, startup AI được định giá hàng chục tỷ USD, đang sao chép kịch bản IPO của Elon Musk’s SpaceX. Nhưng có một điểm khác biệt lớn – và với tư cách là một DAO Governance Architect, tôi thấy điểm khác biệt đó không chỉ là vấn đề tài chính, mà là vấn đề quản trị.
Hãy cùng nhìn vào bối cảnh. SpaceX đã từng phát hành cổ phiếu trên thị trường thứ cấp thông qua các quỹ đầu tư, tạo ra một vòng tròn khép kín giữa những nhà đầu tư tổ chức. Anthropic muốn làm điều tương tự, nhưng với một twist: họ muốn giữ quyền kiểm soát chặt chẽ hơn, thậm chí còn tập trung hơn cả SpaceX. Tại sao? Bởi vì lĩnh vực AI đang là cuộc đua giữa các gã khổng lồ, và việc để lộ quyền biểu quyết ra ngoài có thể làm suy yếu lộ trình phát triển.
Nhưng đây mới là điều thú vị: Anthropic đang xây dựng một cấu trúc quản trị mà trong đó, quyền lực được phân bổ theo một cách rất đặc biệt. Họ tạo ra một 'Hội đồng Đạo đức' có quyền phủ quyết các quyết định liên quan đến AI, nhưng đồng thời, hội đồng này lại do chính các nhà sáng lập bổ nhiệm. Điều này tạo ra một vòng tròn luẩn quẩn: ai kiểm soát người kiểm soát? Nếu bạn đã từng tham gia DAO, bạn sẽ hiểu ngay vấn đề này. Trong một DAO, delegation là con dao hai lưỡi: người dùng ủy quyền cho KOL, và KOL thường có xu hướng bỏ phiếu theo lợi ích riêng. Anthropic đang làm điều tương tự, nhưng ở quy mô công ty.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, tôi thấy rõ ràng: Anthropic đang cố gắng tạo ra một hệ thống 'kiểm soát phi tập trung' giả tạo. Họ đưa ra các yếu tố như 'hội đồng độc lập', 'cơ chế giám sát', nhưng thực chất, mọi quyền lực đều quay về nhóm sáng lập. Đây là một bài học quen thuộc với bất kỳ ai từng tham gia DAO: nếu quyền biểu quyết không được phân bổ dựa trên danh tiếng và sự tham gia thực tế, mà chỉ dựa trên số cổ phần, thì đó là chế độ đầu sỏ chứ không phải dân chủ.
Điều trớ trêu là Anthropic lại tự cho mình là người tiên phong trong việc phát triển AI có trách nhiệm. Họ muốn xây dựng một 'AI an toàn' thông qua quản trị tập trung. Nhưng lịch sử blockchain đã chỉ ra rằng: bất kỳ hệ thống nào tập trung quyền lực vào một nhóm nhỏ, dù với ý định tốt đẹp đến đâu, cuối cùng cũng sẽ bị tham nhũng hoặc sai lầm. Hãy nhìn vào các vụ rug pull trong NFT, hay các cuộc tấn công governance trong DeFi. Khi quyền quyết định nằm trong tay vài người, rủi ro luôn hiện hữu.
Tôi từng tham gia một DAO giáo dục nhỏ, nơi chúng tôi thiết kế cơ chế quản trị 2 lớp với đại biểu được bầu chọn hàng quý và ngân sách giải ngân qua multisig 5/7. Sau 2 năm, hệ thống vẫn vận hành ổn định, bởi vì chúng tôi không để bất kỳ cá nhân nào có quyền phủ quyết đơn phương. Trong khi đó, Anthropic với Hội đồng Đạo đức do nhà sáng lập bổ nhiệm, đang tạo ra một lỗ hổng chết người: nếu hội đồng đó bị thao túng, toàn bộ hệ thống sẽ sụp đổ.
Vậy đâu là takeaway? Anthropic có thể thành công trong việc huy động vốn, nhưng về mặt quản trị, họ đang đi ngược lại các nguyên tắc phi tập trung mà blockchain đã dày công xây dựng. Nếu họ thực sự muốn phát triển AI an toàn, họ nên học hỏi từ các DAO: phân quyền thực sự, không chỉ là hình thức. Và đối với những nhà đầu tư: hãy nhìn vào cấu trúc quyền lực, đừng chỉ nhìn vào con số định giá.
Câu hỏi cuối cùng: liệu một công ty AI có thể tồn tại lâu dài nếu quyền lực không được phân tán? Hay lịch sử sẽ lặp lại, và chúng ta lại chứng kiến một vụ sụp đổ khác?