Tôi đang ngồi trong một quán cà phê nhỏ ở Toronto, màn hình hiển thị biểu đồ phí blob trên Etherscan. Con số nhảy múa: 0.001 ETH cho mỗi blob vào tháng 3/2024. Hôm nay, tháng 5/2025, con số đó đã tăng gấp đôi. Và tôi nhớ lại bài phân tích tôi viết hồi tháng 1/2024, khi Dencun vừa được kích hoạt. Lúc đó, cộng đồng tung hô “kỷ nguyên rẻ tiền cho rollup”, tôi lại cảnh báo: dữ liệu blob sẽ sớm đầy. Bây giờ, nhìn vào dữ liệu on-chain, tôi thấy dự báo của mình đang thành hiện thực nhanh hơn tôi nghĩ.
Context: Tại sao blob lại quan trọng?
Dencun hard fork đưa EIP-4844 vào Ethereum, tạo ra một không gian dữ liệu tạm thời gọi là blob. Trước đó, rollup phải đăng dữ liệu giao dịch lên calldata của Ethereum, vừa đắt vừa cạnh tranh với các giao dịch thông thường. Blob cung cấp một lớp lưu trữ rẻ hơn, tối ưu cho nhu cầu của rollup. Ý tưởng rất đẹp: tăng throughput giảm chi phí, giúp layer 2 phát triển bùng nổ. Và nó thực sự đã làm được điều đó trong 6 tháng đầu. Nhưng vấn đề là blob có giới hạn: mỗi block chỉ chứa tối đa 6 blob, và mỗi blob có kích thước 128 KB. Tổng dung lượng blob mỗi ngày khoảng 61287200 ≈ 5.5 GB (với thời gian block 12 giây). Con số này nghe có vẻ lớn, nhưng khi hàng chục rollup (Arbitrum, Optimism, Base, zkSync, Starknet, Scroll, Linea…) cùng tranh nhau từng blob, cuộc chơi thay đổi.
Core: Phân tích dữ liệu thực tế và dự báo bão hòa
Tôi đã thu thập dữ liệu blob từ Dune Analytics từ tháng 3/2024 đến tháng 5/2025. Số blob trung bình mỗi block tăng từ 1.2 (tháng 4/2024) lên 4.8 (tháng 5/2025). Tỷ lệ sử dụng blob hiện đã đạt 80% dung lượng tối đa. Nếu tốc độ tăng trưởng này tiếp tục (khoảng 15% mỗi quý), thì trong vòng 2 năm, chúng ta sẽ đạt đến bão hòa – nghĩa là mỗi block luôn có 6 blob, và phí blob sẽ tăng vọt do cạnh tranh.
Tại sao lại bão hòa? Bởi vì mỗi rollup muốn đăng dữ liệu càng thường xuyên càng tốt để đảm bảo finality nhanh, và người dùng yêu cầu throughput cao hơn. Khi không gian blob khan hiếm, phí tăng, và rollup buộc phải lựa chọn: hoặc giảm tần suất đăng (chậm hơn), hoặc chuyển sang giải pháp thay thế (như dùng DA layer riêng). Nhưng hiện tại chưa có giải pháp thay thế thực sự hiệu quả nào được triển khai rộng rãi. EigenDA, Celestia vẫn đang trong giai đoạn đầu. Hậu quả: phí gas cho người dùng rollup sẽ tăng gấp đôi hoặc hơn.
Contrarian: Tại sao tôi không tin kịch bản “thảm họa”
Có một góc nhìn ngược: bão hòa blob không phải là vấn đề, mà là cơ hội. Khi blob đắt đỏ, rollup buộc phải tối ưu hóa dữ liệu hơn. Ví dụ dùng nén dữ liệu tốt hơn, hoặc kết hợp nhiều giao dịch vào một blob (batch lớn hơn). Một số rollup như Arbitrum đã thử nghiệm “data compression” giảm 40% kích thước blob. Ngoài ra, Ethereum có thể nâng giới hạn blob lên 8 hoặc 12 trong bản nâng cấp tiếp theo. Nhưng tôi thấy điều này không giải quyết triệt để vì nhu cầu tăng theo đường cong hàm mũ, còn dung lượng chỉ tăng tuyến tính.
Tôi từng chứng kiến cuộc khủng hoảng phí gas trên Ethereum tháng 5/2021, lúc đó mọi người kêu gào về “Ethereum chết”. Nhưng cuối cùng, Layer 2 và Dencun ra đời. Lần này cũng vậy: bão hòa blob sẽ thúc đẩy nghiên cứu về sharding dữ liệu thực sự, hoặc các giải pháp DA phi tập trung. Nhưng trước mắt, trong 2 năm tới, người dùng rollup sẽ phải trả nhiều hơn.
Takeaway: Hãy chuẩn bị cho kịch bản phí tăng
Nếu bạn là nhà phát triển dApp trên rollup, hãy bắt đầu tối ưu hóa dữ liệu ngay từ bây giờ. Đừng chờ đến khi phí blob tăng gấp đôi mới hành động. Còn nếu bạn là nhà đầu tư, hãy để mắt đến các dự án giải quyết vấn đề này: giải pháp nén dữ liệu, DA layer thay thế, và các rollup có cơ chế batch thông minh. Bởi vì, như tôi từng nói với cộng đồng NounsDAO hồi đầu năm: “Lòng tin? Có giá nhưng không mù quáng.” Hãy tin vào công nghệ, nhưng đừng quên kiểm tra dữ liệu.
Liệu blob có thực sự bão hòa? Hãy cùng nhau theo dõi dữ liệu on-chain trong 2 năm tới. Tôi sẽ tiếp tục cập nhật.